Liegen mag niet, dat leert bijna elke ouder aan zijn kinderen. Toch wringen we ons rond 5 december in de gekste bochten om kinderen ervan te overtuigen dat Sinterklaas echt bestaat. Alles om het feest zo magisch mogelijk te maken.
Maar leugens zijn helemaal niet nodig om de magie te voelen, zegt Shadi Erfani. Zij is moeder van twee kinderen van 4 en 6 en kiest er bewust voor om haar kinderen eerlijk te vertellen dat Sinterklaas een man in een pak is. Het is voor haar niet anders dan de tandenfee, paashaas, Spiderman of andere vrolijke verzinsels. En als er vragen komen over cadeaus, snoep en andere tradities die bij Sinterklaas horen? “Dan zeg ik gewoon ‘dat heeft mama gedaan’.”
“Ik vind het best kwalijk om je kind voor de gek te houden”, zegt ze. “Mijn kinderen moeten de waarheid spreken, dus moeten ze erop kunnen vertrouwen dat ik dat ook doe.” Ook maken de leugens het feest vaak helemaal niet leuker, vindt Shadi. “Heel veel kinderen vinden het ontzettend spannend dat er iemand in je huis komt om cadeaus neer te leggen. Dan is er ook nog het verhaal dat je meegaat naar Spanje als je niet lief bent. Ik wil niet dat mijn kinderen bang zijn of zich voor de gek gehouden voelen.”
Volksverhaal
Online leidt het sinterklaasfeest geregeld tot discussies tussen ouders over wel of niet liegen. “Het is een collectieve leugen”, zegt Rianne Kok, universitair hoofddocent pedagogische wetenschappen aan de Erasmus Universiteit. “Een volksverhaal dat kinderen zien op school, in de stad en op het Sinterklaasjournaal.” Voor haar als wetenschapper is Sinterklaas heel interessant, want ze doet in bredere zin onderzoek naar liegen tegen kinderen.
Ze zegt er meteen bij dat het woord ‘leugen’ heel hard klinkt, omdat het vaak een negatieve bijklank heeft. Maar ouders liegen ook vaak om kinderen te beschermen of om iets leuker te maken. “Dat je niet de volledige waarheid vertelt, kan heel veel kleuren hebben.”
Veel mensen kunnen zich nog heel goed het moment herinneren waarop ze erachter kwamen dat Sinterklaas al die tijd niet bestond. Sommige kinderen zijn heel trots of blij dat ze erachter zijn gekomen, anderen voelen zich toch een beetje bekocht.
Niet slecht voor het vertrouwen
Maar is het dan ook slecht voor het vertrouwen dat je al die tijd door je ouders voor de gek gehouden bent? Er is in Nederland nog niet veel onderzoek gedaan naar de vraag of kinderen er last van hebben, en het meest recente onderzoek stamt uit 2015. Ook is er in de Verenigde Staten dit jaar onderzoek gedaan naar hoe kinderen kerst beleven. Uit beide onderzoeken blijkt dat over het algemeen de leugens weinig langetermijneffecten hebben. Ook zorgt het er niet voor dat kinderen volwassenen niet meer vertrouwen.
“Kinderen zijn vaak wel even ontgoocheld, maar die gevoelens zijn vaak van korte duur”, zegt Kok. Elk kind is natuurlijk anders, maar dit is volgens haar het algemene beeld. Kinderen hebben er wel meer last van als hun ouders het geloof heel erg hebben aangemoedigd. Ook kinderen die er een stuk langer in hebben geloofd dan anderen, houden er vaker een iets slechter gevoel aan over.
“Vaak komen kinderen er geleidelijk achter. Rond 6, 7 jaar beginnen ze met vragen stellen, dat is ook de leeftijd waarop het magisch denken iets minder wordt”, zegt Kok.
Ze krijgt als pedagogisch onderzoeker vaak de vraag wat zij adviseert over praten over Sinterklaas. “Het is een ontdekkingstocht waar je als ouder mooi in kunt meebewegen”, zegt ze. “Als kinderen vragen hoe pieten binnenkomen terwijl je geen schoorsteen hebt, kun je een wedervraag stellen. ‘Wat denk jij?’.”
En zodra een kind twijfels heeft, kun je daar ook gewoon in meebewegen. “Je kunt als ouder allerlei nieuwe leugens gaan vertellen om het in stand te houden, terwijl het kind aangeeft dat het klaar is om meer te weten. Dan ga je in tegen het natuurlijke proces van het ontdekken.”
Weg magie?
Ook hoeft de magie van het feest helemaal niet weg te zijn als kinderen eenmaal achter het grote geheim zijn gekomen. Zeker voor kinderen met jongere broers en zussen kan het heel leuk zijn vanaf dat moment onderdeel te mogen worden van het complot. “Dan mag je bij de grote mensen horen. Dat kan een mooie vervanging zijn voor die magie.”
Moeder Shadi krijgt best vaak de reactie dat ze het feest verpest voor haar kinderen door vanaf het begin te vertellen dat Sinterklaas een man in pak is. “Het is zeker niet zielig als je zegt dat Sinterklaas niet bestaat”, zegt Kok. “Je ontneemt kinderen niet iets. Er zijn ook mensen die Sinterklaas heel eng of niet leuk vinden als kind. Daar kun je ook naar luisteren. Er zijn allerlei tussenvormen, dus je kunt niet een goede of foute keuze maken.”
Shadi ziet ook bij haar kinderen dat een eerlijk sinterklaasfeest net zo leuk is. “Ze vinden het elk jaar toch weer spannend”, zegt ze. Zeker bij jonge kinderen lopen feit en fantasie constant door elkaar. Haar kinderen mogen namelijk kiezen wie Sinterklaas speelt en altijd kiezen ze hetzelfde familielid. “Dan gaat hij weg en komt terug als Sinterklaas. Als ie binnenkomt krijgen de kinderen meteen grote ogen.”
